درمان پیرچشمی

پیر چشمی یا Presbyopia یک حالت طبیعی کاهش تدریجی توان تطابق چشم در اثر افزایش سن است. به طور کلی و میانگین با شروع دهه چهارم زندگی علائم پیرچشمی آغاز می‌شود. تاری دید در نزدیک اصلی‌ترین علامت آن است. پیرچشمی یک عارضه همه گیر و مرتبط با سن است و هنوز درمانی برای آن یا پیشگیری از آن وجود ندارد. اما روش‌های مختلفی برای اصلاح دید در پیرچشمی وجود دارد. انواع عینک‌ها، لنزهای تماسی، جراحی‌های لیزری، لنزهای کاشتنی و حتی قطره چشمی جزء این روش‌ها هستند. در این مقاله همراه ما باشید تا با این روش‌ها آشنا شوید.

پیرچشمی چیست؟

به طور طبیعی چشمان ما برای واضح دیدن اشیا و فواصل نزدیک از فرآیندی به نام تطابق بهره می‌گیرد. تطابق به معنی تغییر تحدب عدسی داخل چشم است. این عدسی از طریق رشته‌های باریکی به نام زونول به جسم مژگانی متصل است. انقباض و شل شدن این جسم مژگانی و زونول‌ها باعث تغییر تحدب عدسی می‌شود. با محدب‌تر شدن عدسی، توان آن افزایش یافته و می‌تواند اشیا فواصل مختلف را فوکوس کند. با افزایش سن، این انعطاف پذیری کاهش یافته و قدرت تطابق عدسی رو به کاهش می‌گذارد. به این حالت پیرچشمی می‌گویند. هرچند که انواعی از پیرچشمی زودرس وجود دارد که در سن پایین تر از ۴۰ سالگی بروز می‌کند، اما به طور کلی با آغاز دهه چهارم زندگی (از اوایل ۴۰ سالگی) کاهش تطابق شدت بیشتری می‌گیرد. فرد با این علائم متوجه تغییر دید خود و آغاز پیرچشمی می‌شود:

·       تار دیدن اشیا نزدیک

·       مشکل در خواندن حروف کوچک در فاصله نزدیک

·       سردرد یا خستگی چشم بعد از کار نزدیک

·       دور کردن کتاب برای بهتر دیدن

منظور از کار نزدیک، تمام فعالیت‌هایی است که در فاصله نزدیک‌تر از یک متر با چشم صورت می‌گیرد: مطالعه، کار با گوشی و صفحات دیجیتال، کارهای دستی، خیاطی، تعمیرات ابزار و … از جمله فعالیت‌های نزدیک هستند.

با وجود اینکه توان طبیعی چشم برای واضح کردن فاصله نزدیک کاهش یافته، اما همه ما برای امور روزمره و شغل خود به واضح دیدن فاصله نزدیک نیاز داریم. روش‌های مختلفی برای اصلاح این تاری دید در پیرچشمی وجود دارد.

درمان پیرچشمی به معنی رفع آن یا جلوگیری از آن وجود ندارد. زیرا پیرچشمی یک عارضه مرتبط با افزایش سن است. هرکسی که با افزایش سن دست و پنجه نرم می‌کند از پیرچشمی نیز در امان نیست. منظور ما از درمان پیرچشمی، اصلاح دید و کامل کردن دید نزدیک است.

عینک برای پیرچشمی

اولین، اصلی‌ترین و امن‌ترین روش اصلاح پیرچشمی، استفاده از عینک است. عینک پیرچشمی یا اصطلاحا عینک مطالعه رایج‌ترین آن است. در اصلاح پیرچشمی با استفاده از عینک، از عدسی‌های محدب (+) استفاده می‌شود. اصلاح با عینک باعث جابجایی تصویر برای متمرکز شدن روی شبکیه می‌گردد. عدسی مثبت نور را همگرا کرده و روی شبکیه متمرکز می‌کند. عدسی‌های مثبت تصویر را بزرگ‌تر می‌کنند، پس هرچه نمره عینک مطالعه شما بیشتر باشد میزان بزرگنمایی تصویر نیز بیشتر می‌شود. این موضوع در انتخاب فریم و عدسی مناسب برای پیرچشمی اهمیت دارد.

البته در نظر داشته باشید که این نمره + بر روی نمره عینک دور شما اضافه می‌شود. پس اگر شما از قبل از شروع سن پیرچشمی یک فرد نزدیک بین با نمره منفی بالا بوده‌اید، اکنون عینک مطالعه شما در واقع دارای عدسی منفی با نمره کمتر از نمره دور خواهد بود. زیرا نمره عدسی مثبت اصلاح کننده پیرچشمی به نمره منفی دور شما اضافه می‌شود.

انواع عینک‌های قابل استفاده در دوران پیرچشمی عبارتند از:

·       عینک مطالعه (عینک تک دید برای نزدیک)

·       عینک دو کانونه یا بایفوکال (Bifocal Glasses)

·       عینک سه کانونه

·       عینک تدریجی یا پروگرسیو (Progressive Glasses)

عینک مطالعه: در صورتی که شما برای دید دور به عینک دائمی نیاز ندارید، فقط یک عینک مطالعه برای اصلاح پیرچشمی کافی است. نمره این عینک نیز همانند هر عینک طبی باید با معاینه چشم تعیین گردد. عینک مطالعه فقط برای دیدن فاصله نزدیک کاربرد دارد و نباید از آن برای دید دور استفاده کنید. این مسأله ساده‌ای است که افراد تازه عینکی شده ممکن است از آن اطلاع نداشته باشند. اگر شما برای دور نیاز به عینک ندارید و اکنون فقط به علت پیرچشمی عینک مطالعه برای نزدیک تهیه کرده‌اید، از آن برای دید دور یعنی تلویزیون، رانندگی و فضای بیرون استفاده نکنید. این عینک را فقط زمانی که کار نزدیک دارید استفاده کنید.

وقتی نمره دور شما صفر است، برای عینک مطالعه از فریم‌های نیمه استفاده کنید. با این کار همزمان می‌توانید از بالای عینک، دید دور خود را داشته باشید و هم با عدسی عینک دید نزدیک را واضح ببینید.

عینک دوکانونی: در عینک دوکانونه یا بایفوکال، عدسی عینک به دو بخش دور و نزدیک تقسیم شده است. بخش بالایی عدسی برای دید دور و بخش پایین عدسی برای دید نزدیک شما نمره‌دار شده است. شما با حرکت دادن چشم خود می‌توانید از این دو بخش برای دیدن فواصل دور و نزدیک استفاده کنید. انواع عدسی‌های دوکانونه شامل موارد زیر هستند:

·       دو کانونه ناخنی: در این عدسی بخش نزدیک به شکل یک نیم دایره است و خط افقی آن جدا کننده بخش دور و نزدیک است.

·       دوکانونه نامرئی (سگمان گرد): در این عدسی خط بخش نزدیک مثل نوع ناخنی دیده نمی‌شود. در واقع بخش نزدیک شبیه یک دایره است که در داخل عدسی دور کاشته شده است. همین ظاهر یکدست‌تری به عدسی داده است.

·       دوکانونه اگزوکوتیو: در این عدسی دو بخش دور و نزدیک با یک خط افقی به طور کامل به دو بخش بالا و پایین تقسیم شده اند. این عدسی در کودکان مبتلا به برخی انواع انحراف چشم و مشکلات تطابقی چشم و نیز برخی موارد افراد پیرچشم تجویز می‌شود.

·       دوکانونه دو سگمانه: این عدسی دارای دو بخش دید نزدیک می‌باشد. در واقع بخش دید دوربین این قسمت ناخنی نزدیک قرار گرفته است. بالا و پایین عدسی برای نزدیک و وسط عدسی برای دور نمره دار شده است. در برخی مشاغل مانند خلبانی، نقاش سقف، تعمیرکار ماشین و … که به واضح دیدن فاصله نزدیک در بالای سر خود نیاز دارند این عدسی‌ها تجویز می‌شود.

عینک سه کانونه: عدسی‌های سه کانونه دارای سه بخش مجزا بالا، میانی و پایین برای واضح کردن دید دور، دید میانی و دید نزدیک هستند.

عینک تدریجی: در عدسی‌های تدریجی یا پروگرسیو همانطور که از نام آن پیداست، تغییر نمره از دور به نزدیک نه یکباره بلکه به صورت کم کم و تدریجی و با محاسبه دقیق از بالا تا پایین عدسی صورت می‌گیرد. در این عدسی‌ها به صورت میلی متری تمام نقاط در معرض دید فرد نمره دار می‌شود. این عدسی هدیه ارزشمند پیشرفت فناوری‌ها و تکنولوژی‌های نوین در ماشین آلات فری فرم و نرم افزارهای محاسبه نمره در صنعت اپتیک است. بالاترین بخش عدسی برای دید دور (رانندگی و …)، بخش میانی عدسی برای دید فواصل متوسط میانی و بخش پایین عدسی برای فواصل نزدیک استفاده می‌شود. برای اینکه کمتر با مشکلات روزهای اول عادت کردن به عینک درگیر شوید، شیوه استفاده از این عینک‌ها را مطالعه نمایید.

عدسی‌های تدریجی دارای تنوع بسیار زیادی در متریال عدسی، طراحی و مدل‌ها و پوشش‌های مختلف هستند. آن‌ها از نظر طول کوریدور (طول راهرو دید عدسی) و راحتی دید با هم تفاوت دارند. همچنین انواع طراحی رگرسیو، آفیس (عینک اداری) و … دارای طراحی‌های خاص برای پیرچشمی هستند. این عدسی‌ها در واقع نوعی از عدسی تدریجی هستند که برای فواصل میانی و نزدیک بهینه شده‌اند.

سفارش امروزه این عدسی‌ها علاوه بر شرایط بینایی و چشم، سبک زندگی فرد را نیز لحاظ می‌کند. پارامترهای اندازه‌گیری فریم بر روی صورت، نیازهای بینایی و رفتار بینایی شما در انتخاب نوع طراحی پروگرسیو مناسب برای شما بسیار تاثیرگذار است. تکنولوژی‌های نوین و پیشرفت انواع فناوری در عدسی‌های تدریجی مدام در حال معرفی انواعی از عدسی است که بیشترین راحتی و کمترین دوره عادت پذیری را داشته باشد.

عینک‌های با قابلیت تطبیق خودکار: هرچند این عینک‌ها هنوز به صورت عمومی‌عرضه نشده اند، اما ورود آن‌ها برای استفاده عمومی می‌تواند یک پیشرفت چشم‌گیر در عینک‌های پیرچشمی باشد. در ساختار این عینک‌ها از کریستال مایع استفاده شده است. عینک برای دید دور شما تنظیم شده، اما با فشار دادن یک دکمه کوچک تعبیه شده در فریم می‌توانید آن را به عینک مطالعه تبدیل کنید. با فشار دادن دکمه، یک تحریک الکتریکی روی عدسی اعمال می‌شود و کریستال مایع درون عدسی را جابجا می‌کند. این جابجایی کریستال مایع باعث تغییر نمره عینک می‌شود. این عینک‌ها شما مشکل عادت پذیری به بخش‌های مختلف عدسی را نخواهید داشت. زیرا هر بار فقط از یکی از عدسی‌ها دور یا نزدیک‌تان استفاده می‌کنید.

لنز برای پیرچشمی

راهکار دوم پس از عینک برای اصلاح عیوب انکساری، استفاده از لنزهای تماسی است. در مورد پیرچشمی نیز این قضیه صادق است. انواع لنزهای تماسی برای اصلاح پیرچشمی وجود دارد:

·       لنز مونو ویژن: در این روش چشم غالب فرد با استفاده از لنز تماسی برای دید دور اصلاح می‌شود و چشم دیگر با استفاده از لنز تماسی، برای نزدیک اصلاح می‌شود. در واقع فرد با یک چشم دور و با چشم دیگر نزدیک را واضح می‌بیند. تمام روش‌هایی که بر اساس مونو ویژن پیرچشمی را اصلاح می‌کنند به زمان برای سازگاری مغز با شرایط بینایی جدید دارند.

البته این عمل در حال حاضر در وضعیت توقف و تحقیق قرار دارد.

عمل پیرچشمی از همه نوع آن تحت شرایط بی حسی موضعی صورت می‌گیرند. برای بررسی اینکه آیا شما کاندید مناسبی برای عمل چشم هستید، باید تحت یک معاینه چشم کامل توسط چشم پزشک قرار بگیرید. بررسی سلامت چشم، تعیین نمره دور و نزدیک، سابقه سلامت کلی بدن، نیاز بینایی، شغل، سبک زندگی و … در انتخاب روش مناسب برای شما تاثیر گذار هستند.

·  مونوویژن اصلاح شده: در این روش چشم غالب با لنز تماسی دو کانونه اصلاح شده و چشم دیگر با لنز تماسی برای نزدیک اصلاح می‌شود.

·  لنز تماسی بایفوکال: لنز‌های تماسی دوکانونه مانند عینک‌های دوکانونه دارای دو بخش برای دید دور و نزدیک هستند. این لنز‌ها از نظر ساخت در دو مدل کلی (سگمان پایین، تفاوت نمره مرکز و حاشیه) موجود هستند.

استفاده از لنز تماسی پیرچشمی برای کسانی که به عینک تمایل ندارند می‌تواند گزینه جایگزین عالی باشد.

قطره برای پیرچشمی 

قطره‌ای که طی چند سال اخیر با تبلیغات تجاری گسترده با نام قطره پیرچشمی (قطره ویوتی) عرضه می‌شود، در واقع از پیلوکارپین ساخته شده است. پیلوکارپین یک ماده شناخته شده و مورد مصرف در چشم پزشکی است. سالیان سال است که متخصصان چشم از آن در درمان گلوکوم یا آب سیاه و برخی بیماری‌های چشمی استفاده می‌کنند. پیلوکارپین خاصیت تنگ کنندگی مردمک را دارد. دلیل اثر این قطره نیز همین است. با تنگ شدن مردمک چشم عمق دید افزایش می‌یابد. اثر این قطره پیرچشمی بعد از شروع اثر، تا ۶ ساعت ادامه دارد. مصرف طولانی مدت آن باید با تجویز چشم پزشک باشد. زیرا امکان افزایش فشار داخل چشمی و عوارض بینایی وجود دارد. استفاده از آن در افراد مبتلا به آب مروارید، گلوکوم و بیماری‌های التهابی چشم باید تحت نظر چشم پزشک باشد.

عمل پیرچشمی

عمل‌های معرفی شده برای پیرچشمی به سه دسته عمل‌های لیزری، عمل کاشت لنز و عمل کاشت ایمپلنت تقسیم می‌شوند. قبل از معرفی این روش‌ها باید خاطر نشان کرد که هیچکدام از عمل‌های پیرچشمی رضایتی مانند عمل‌های لیزیک و … ندارند. متخصصان در حال تحقیق و توسعه روش‌های جدید یا بهبود روش‌های قبلی برای معرفی روش‌های جراحی با رضایت بیشتر و عوارض کمتر هستند. پس تا اینجا عینک و لنز تماسی بهترین گزینه‌های شما برای اصلاح دید در پیرچشمی هستند.

عمل لیزر پیرچشمی

از این عمل‌ها ممکن است با نام لیزیک برای پیرچشمی هم نام برده شود. در این دسته از عمل‌ها از لیزر (لیزر اگزایمر) برای تغییر شکل قرنیه استفاده می‌شود. انجام عمل‌های پیرچشمی به صورت لیزر باید با مشورت متخصص باشد. زیرا این عمل‌ها محدودیت نمره دور دارند.

مورد دیگری که باید به خاطر داشته باشید، تغییر نمره پیرچشمی با افزایش سن است. عمل پیرچشمی از افزایش نمره آینده شما جلوگیری نمی‌کند. این عمل‌ها برای اصلاح همزمان دید دور و نزدیک شما در شرایط فعلی صورت می‌گیرد. ممکن است چند سال آینده نمره شما تغییر داشته باشد و مجددا با تاری دید نزدیک مواجه شوید.

عمل سوپراکور

یکی از عمل‌های لیزری پیر چشمی سوپراکور (Supracor) نام دارد. طی این عمل با استفاده از لیزر شیب انحنا قرنیه در ناحیه مرکزی بیشتر می‌شود. در واقع شکل قرنیه در ناحیه مرکزی استیپ تر می‌شود. این امر باعث اصلاح دید نزدیک در فرد می‌شود.

لیزیک مونو ویژن

در این عمل چشم غالب با استفاده از لیزر برای دید دور اصلاح می‌شود.(یعنی نمره چشم غالب در دور صفر می‌شود.) چشم دیگر با استفاده از لیزر برای نمره دید نزدیک اصلاح می‌شود. در روش مونو ویژن همانطور که اشاره کردیم فرد از یک چشم برای دید دور و از چشم دیگر برای دید نزدیک استفاده می‌کند.

جالب است بدانید که برخی افراد به صورت طبیعی مونو ویژن هستند. این افراد دارای یک چشم دوربین و یک چشم نزدیک بین هستند. ممکن است به صورت ارثی یا در اثر ایجاد آب مروارید، ضربه یا عوامل دیگر این اتفاق رخ داده باشد.

روش مونو ویژن (چه به صورت عمل جراحی و چه به صورت لنز تماسی) می‌تواند بر درک عمق فرد اثر بگذارد و باعث کاهش آن شود. به همین دلیل اهمیت انتخاب کاندید مناسب برای هر روش بیشتر مشخص می‌شود.

عمل کاشت لنز پیرچشمی

در این عمل‌های جراحی با کاشت لنزهای داخل چشمی اقدام به اصلاح دید دور و نزدیک می‌کنند.

لنز داخل چشمی چند کانونی

چه آب مروارید داشته باشید و چه صرفا برای عمل پیرچشمی بخواهید از لنزهای داخل چشمی‌(IOL) استفاده کنید، انواع مختلفی از این لنزها موجود هستند. لنز داخل چشمی چند کانونی یک لنز مصنوعی مشابه عدسی طبیعی چشم است که به جای یک نمره یکسان، دارای چند منطقه کانونی است. به این ترتیب دید دور و نزدیک فرد اصلاح می‌شود. در صورتی که تعیین نمره لنز و جراحی با دقت بالا انجام گیرد، فرد را از عینک دور و نزدیک رها می‌کند.

عمل کمرا برای پیرچشمی

در عمل کمرا برای پیرچشمی، پس از ایجاد یک برش لیزری ظریف در قرنیه، کمرا در ضخامت قرنیه کاشته و جاگذاری می‌شود. کمرا یک قطعه فلزی بسیار کوچک و ظریف (به ضخامت ۵ میکرومتر) می‌باشد. در ناحیه مرکزی آن یک سوراخ شبیه دیافگرام دوربین عکاسی وجود دارد. در بدنه کمرا هزاران منفذ برای جابجایی اکسیژن و مواد مغذی به قرنیه وجود دارد. روزنه مرکزی کمرا باعث افزایش عمق دید و وضوح تصاویر دور و نزدیک می‌شود. البته این عمل در حال حاضر در وضعیت توقف و تحقیق قرار دارد.

عمل پیرچشمی از همه نوع آن تحت شرایط بی حسی موضعی صورت می‌گیرند. برای بررسی اینکه آیا شما کاندید مناسبی برای عمل چشم هستید، باید تحت یک معاینه چشم کامل توسط چشم پزشک قرار بگیرید. بررسی سلامت چشم، تعیین نمره دور و نزدیک، سابقه سلامت کلی بدن، نیاز بینایی، شغل، سبک زندگی و … در انتخاب روش مناسب برای شما تاثیر گذار هستند.

سخن پایانی درباره درمان پیرچشمی

اگر وضوح دید دور در کنار اصلاح دید نزدیک برای شما بسیار اهمیت دارد، همچنان عینک بهترین انتخاب شما خواهد بود. روش‌های جراحی با احتمال کاهش یا تاری دید دور همراه هستند. تجربه هر فرد منحصر به خود اوست. پس برای انتخاب بهترین روش مناسب خود از اپتومتریست یا چشم پزشک خود مشاوره بگیرید.